Romanus G. C. (Karol) (zm. 1811), inżynier i architekt włoskiego pochodzenia. Z. Hornung przypuszczał, że zlatynizowane nazwisko «Romanus» oznacza tylko rzymskie pochodzenie architekta, może F. Placidiego, tym bardziej, że literę «C» przed nazwiskiem na projekcie kościoła odczytał jako «P». W świetle nowych badań jego hipoteza nie okazała się trafna.
Był R. nadwornym architektem hetmana Wacława Rzewuskiego, a następnie jego syna Seweryna. Jego dziełem był zapewne projekt kościoła zamkowego i zarazem parafialnego w Podhorcach fundacji Wacława Rzewuskiego. W archiwum podhoreckim do r. 1939 przechowywane były rysunki projektowe kościoła: plan i fasada oraz przekrój podłużny, z których dwa pierwsze zawierały podpis: «C. Romanus delineavit. Ingenieur et Maître des Arts». Fundamenty położono w r. 1756, a wszelkie prace, łącznie z wyposażeniem wnętrza i rzeźbami na fasadzie, ukończono w r. 1766. Zastanawiający jest brak nazwiska R-a w „Księdze fabrycznej kościoła Podhoreckiego” wśród osób nadzorujących i wykonujących prace budowlane. Za współtwórcę kościoła słusznie uznaje się Wacława Rzewuskiego, który wprowadzał istotne zmiany w trakcie budowy, polecając obniżenie kopuły, zmniejszenie latarni na kopule i zmianę odstępów między kolumnami portyku. Kościół w Podhorcach usytuowany na osi alei prowadzącej do zamku, założony na planie koła, z monumentalnym portykiem ośmiokolumnowym przed fasadą i kopułą przykrywającą wysokie wnętrze rotundalne, oparty na wzorach włosko-francuskich, jest dziełem prekursorskim i stanowi zapowiedź architektury klasycyzmu w Polsce. R. wykonał też rysunki zamku w Podhorcach (plan i elewacja), które trafiły do kolekcji Stanisława Augusta (niezachowane, do r. 1939 były w Gab. Rycin B. Uniw. Warsz., pudło 188, plansza 15 i 16). Rysunki te sygnowane były «G. C. Romanus».
Niewiele wiadomo o udziale R-a w pracach związanych z rozbudową i bieżącymi remontami samej rezydencji w Podhorcach. Jego nazwisko kilkakrotnie pojawia się w sprawozdaniach z wydatków na «fabrykę Podhorecką», zatem niewątpliwie to on kierował w r. 1793 budową oranżerii, pod którą w t.r. położono fundamenty, remontem kopuły wieży zamkowej z zegarem, galerii oraz reperacją murów zamkowych. Prawdopodobnie w związku z tymi pracami korespondowano w t.r. z przebywającym we Lwowie włoskim architektem Ballerinim, nie wiadomo jednak, jaki był w nich jego udział.
W r. 1800 R. był już podobno zdziecinniałym starcem, co zapewne spowodowało, że w kwietniu t.r. Seweryn Rzewuski zatrudnił architekta Feliksa Kruszewskiego. Kruszewski w swej korespondencji określił R-a jako człowieka «podłego», chorego umysłowo i chociaż «już nieczynnego i prożnojącego», to jednak chlubiącego się, iż z polecenia S. Rzewuskiego ma nadzorować prace remontowe. Owo «prożnowanie i nieczynność» – jak donosił Kruszewski S. Rzewuskiemu, sprawiły zapewne, że R., zgorzkniały starzec, narzekał, że się «zniszczył u JW PD, że na ostatnią bidę przyszedł i żebrze». R. związany był z Rzewuskimi i rezydencją w Podhorcach do końca życia. Możliwe, że był także nauczycielem architektury i innych przedmiotów artystycznych, skoro obok nazwy swego zawodu – inżyniera określił siebie jako «Maître des Arts». Zmarł w październiku 1811 w Podhorcach.
R. ożeniony był z Wiktorią (nieznaną z nazwiska), pochodzącą ze Stawec, w pow. krasnostawskim. Pozostawił jej majątek (oszacowany na 1093 guldeny), na który oprócz nieruchomości (dom w Podhorcach), stada bydła i kosztowności składały się głównie duże sumy pieniężne z zapisów Józefa i Seweryna Rzewuskich. Brak informacji o potomstwie R-a.
Allgemeines Lexikon der Bilden Künstler, Leipzig 1934 XXVIII; Thieme-Becker, Lexikon d. Künstler; Łoza, Architekci; – Czołowski A., Janusz B., Przeszłość i zabytki województwa tarnopolskiego, Tarnopol 1926 s. 151; Hornung Z., Dalsze przyczynki do działalności Placidiego, „Biul. Hist. Sztuki i Kultury” R. 9: 1947 nr 3–4 s. 290–2; Mańkowski T., Dawny Lwów, jego sztuka i kultura artystyczna, Londyn 1974 s. 383; tenże, Lwowska rzeźba rokokowa, Lw. 1937 s. 160–1 Ross J., Dawny kościół zamkowy w Podhorcach, „Spraw. z posiedzeń Kom. Nauk. PAN Oddz. w Kr.” T. 15: 1971 z. 1 (styczeń–czerwiec) s. 152–4; Sawicka S., Sulerzyska T., Straty w rysunkach z Gabinetu Rycin Biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego 1939–1945, W. 1960 s. 57; Szyszko-Bohusz A., Podhorce, „Sztuki Piękne” R. 1: 1925 z. 4 s. 160; – Rzewuski L., Kronika podhorecka 1706–1775, Kr. 1860 s. 33; – AGAD: Zb. Ozorowskiego nr 3234 t. 1 („Xięga fabryczna kościoła Podhoreckiego zaczęta R. P. 1756, 27 Februarii”); AP w Kr.: Arch. Podhoreckie Rzewuskich I 147 (sumariusze i inwentarze majątkowe), Arch. Podhoreckie Sanguszków (listy F. Kruszewskiego do S. Rzewuskiego), Teki Schneidra 1410 (urzędowy wykaz stanu majątkowego R-a z 1813 r.); B. Uniw. Warsz. Gab. Ryc.: rkp. Catalogue résonné des estampes composent la collection du Cabinet d’Alexandre de Varsovie rédigé par Nicolas Outkin, S. Pet. 1843–62, teki królewskie 160–194.
Waldemar Bukowski i Jerzy Kowalczyk